Roofing Holland 1997-10-10 De veiligheid van plunjerschiethamers nader bekeken

Je ziet ze in actiefilms waar acteurs en toeschouwers aan het doek lijken te worden genageld. Het zal ook wel aan de naam liggen dat het gereedschap appelleert aan cowboy's en macho's. Maar een plunjerschiethamer is een veilig stuk gereedschap. Wat zijn de vereisten waar het apparaat aan moet voldoen en welke eisen moeten aan de gebruikers worden gesteld?

 Niet alleen in de film maar ook op het dak worden schiethamers gebruikt. Voor de volledigheid spreken we van 'plunjerschiethamers'. Dit omdat de pin indirect via een plunjer in de ondergrond wordt gedreven en niet rechtstreeks door de explosie zoals bij een vuurwapen. Voor het mechanisch bevestigen in steenachtige ondergronden lijkt de methode in toenemende mate de traditionele manier van schroef en plug te vervangen. Het is het gemak en de snelheid van schieten die de methode populair maakt. Sinds 1993 worden bevestigers in daken geschoten nadat ruime ervaring is opgedaan met de bevestiging van isolatie op gevels. Inmiddels is er meer dan 40 jaar ervaring met schieten van bevestigers en is er zelfs al een eerste KOMO-certificaat afgegeven op deze methode om dakisolatie te bevestigen.

De Veiligheidaspecten

Ten aanzien van de veiligheid is er al het nodige geschreven over de hamers. Het meest bekende is het P-blad P43. De inleiding begint met 'In verband met de bijzondere gevaren...' met een verwijzing naar de Wet op de gevaarlijke werktuigen, het veiligheidsbesluit en het Arbeidsbesluit jeugdigen.
Wat is er nu zo gevaarlijk aan schiethamers dat werknemers onder de 18 jaar niet geacht worden het apparaat te hanteren ? Het gevaarlijke blijkt te zijn gelegen in de "uit-treed-energie" van de bevestiger. Dat is de aanduiding die de snelheid/ kracht aangeeft waarmee de bevestiger uit het apparaat treedt. Deze is zonder meer hoog. Het is daarom dat er eisen gesteld worden aan schiethamers, het gebruik ervan en de gebruikers. We zetten ze maar even op een rijtje:

 

Het apparaat zelf

Plunjerschiethamers moeten:

  • zijn voorzien van een DGA-nummer. Alle plunjerschiethamers worden, voordat ze op de Nederlandse markt verschijnen gekeurd. Het DGA keuringsnummer dat wordt afgegeven door het Directoraat Generaal voor de Arbeid is het bewijs van keuring;
  • worden aangeleverd in een stevige kist waarin de Nederlandstalige bedienings-, onderhouds-, en veiligheidsvoorschriften zijn opgenomen;
  • regelmatig worden gereinigd en onderhouden;
  • regelmatig worden gekeurd;
  • zijn voorzien van een dusdanige beveiliging dat een plunjerschiethamer niet 'uit de hand' af kan gaan en oneigenlijk gebruik in normale toestand niet mogelijk is.

Het komt er dus op neer dat het apparaat zodanig is ontworpen en uitgevoerd dat het uitsluitend dient om zaken te bevestigen. Dat geldt voor zowel het apparaat als de bijbehorende patronen en bevestigers. Wat betreft het reinigen en onderhouden is het van belang te weten dat na iedere 5000 schoten de aanslag van kruitsporen dusdanig is dat de kwaliteit negatief wordt beïnvloed. Het is daarom raadzaam na iedere dag dat de plunjerschiethamer gebruikt is het apparaat schoon te maken. Het schoonmaken kost weinig tijd en helpt problemen te voorkomen.
Een maal per jaar moet de plunjerschiethamer terug naar de leverancier voor een onderhoudsbeurt. De leverancier kan op verzoek van de eigenaar op het apparaat aangeven dat het apparaat is gekeurd en voor welke periode. Uitsluitend de leverancier mag reparaties aan de plunjerschiethamer uitvoeren!

De onderdelen

Voor het schieten leveren patronen de slagkracht. De patronen worden geleverd in speciale strips die in de plunjerschiethamer passen. De patronen moeten zowel in de opslag als op het werk droog worden bewaard in een stevige gesloten kist of koffer. In de betreffende kist mogen geen andere voorwerpen dan de patronen worden bewaard. Uitsluitend de passende onderdelen als aangeleverd en aangegeven door de leverancier mogen worden gebruikt.

De gebruikers

 Voldoet de plunjerschiethamer aan de daarvoor gestelde eisen dan mag in principe iedereen met de hamer werken. Een vergunning is dan ook niet nodig. Ook niet voor het in het bezit hebben of transporteren van de patronen. Wel moeten de gebruikers onderricht hebben genoten in het gebruik en het onderhoud van de plunjerschiethamer. Dat onderricht kan worden gegeven door de leverancier van de hamers die daartoe op verzoek tevens de bewijzen uitschrijft wie het onderricht heeft genoten (certificaten). De werking van het apparaat, het gebruik en het onderhoud worden besproken en geoefend. Het gebruik van de plunjerschiethamer belast de gewrichten van de arm. De belasting is dermate dat geen blijvende schade wordt aangericht. Het is voor het comfort van de dakdekkers wel raadzaam het schieten dagelijks af te wisselen. Het gewicht tenslotte van het apparaat bedraagt tussen de 4,5 en 6 kg en vormt daarmee geen probleem. De PBM's die de gebruiker bij het schieten moet dragen zijn een veiligheidsbril.

Het gebruik

Wanneer te schieten en wanneer niet. Technisch gezien ligt het toepassingsgebied voor schietsystemen op betonnen ondergronden met een kwaliteit van B25-B60. Bij een beton met een mindere kwaliteit dan B25 is de kwaliteit van de bevestiging niet meer te garanderen en bij een kwaliteit van meer dan B60 is het schieten niet meer effectief. De pin ketst af. Diverse typen schiethamers zijn uitgerust met een instelling die de uit-treed-energie regelt. De instelling is afhankelijk van het soort ondergrond. Er is minimale betondikte van 100 mm vereist. Zand cement afschotlagen zijn niet geschikt om in te schieten. Wanneer niet vaststaat of een ondergrond geschikt is om in te schieten moet door middel van testen onderzocht worden of het schieten mogelijk en verantwoord is. Bij te dunne ondergronden bestaat de kans dat de pin door de ondergrond wordt geschoten. Dat betekent schade aan de onderzijde van het beton.

Het spreekt voor zich dat er niet geschoten mag worden in een omgeving met brandbare en/of ontplofbare stoffen. In alle gevallen moet de hamer haaks op de ondergrond worden gericht en stevig worden aangedrukt voor het schieten.

 

Veilig en gebruikersvriendelijk

Plunjerschiethamers zijn geen extra onveilige apparaten. Waarschijnlijk is een dakdekkersmes veel gevaarlijker. De gebruikers moeten onderricht krijgen in het gebruik en het onderhoud van de hamer. Jaarlijks moet de plunjerschiethamer worden nagezien door de leverancier en reparaties mogen uitsluitend door de leverancier gebeuren. Het is van belang dat de schiethamer regelmatig (na iedere werkdag) wordt schoongemaakt. Het gebruik tenslotte is op betonnen ondergronden van voldoende dikte en voldoende kwaliteit. Bij twijfel moeten testen de geschiktheid voor het schietsysteem uitwijzen. Het mechanisch bevestigen van dakbedekkingssystemen in betonnen ondergronden met behulp van een schietsysteem is dan een veel gebruiksvriendelijker methode dan vergelijkbare mechanische bevestigingssystemen.

 

Inmiddels is de schietmethode voor dakisolatie weer verbeterd. De auteur heeft voor het schrijven van dit artikel ondermeer zijn licht opgestoken bij de marktleider voor de dakenmarkt: Hilti. Hilti heeft haar systeem voor het isoleren van daken zo ontworpen dat in alle gevallen een identieke bevestiger in het beton wordt geschoten. De kunststof volgplaat is voorzien van een schacht die uit twee delen bestaat. Onafhankelijk van de dikte van het isolatiepakket kan daardoor bevestigd worden. Zelfs afschotisolatie. Bijkomend voordeel is dat warmtegeleiding via de bevestigers sterk vermindert. Eerder is hierover al geschreven in RH 97/1 "New Metropolis". De veiligheid is met dit nieuwe systeem tevens verbeterd. Onderin het onderste deel van de schacht zit de stalen pin die in het beton wordt geschoten. Omdat er geen sprake is van een splinterkap behoeft de gebruiker bij het bevestigen van isolatie daarom geen veiligheidsbril te dragen. Indien uitsluitend de dakbedekking wordt bevestigd aan het beton is wel een veiligheidsbril verplicht!!

door: Ing. A.B. Berlee



Deze website wordt mede mogelijk gemaakt door:

Leveranciernaam