Roofs 2008-11-18 Trappistinnen Koningsoord krijgen nieuwe abdij

Met de ontkerkelijking in dit tijdsgewricht gebeurt het zelden meer dat er een nieuwe abdij wordt gebouwd. In de bossen tussen Arnhem en Oosterbeek wordt momenteel echter op een bijzondere plek gebouwd aan de nieuwe Abdij Koningsoord. De eisen waar het gebouw aan diende te voldoen resulteerden ook in een bijzonder dak.

De Abdij Koningsoord is de enige Trappistinnenabdij van Nederland. Sinds 1937 was de kloosterorde gevestigd in een abdij in Berkel-Enschot. De gemeente Tilburg heeft echter al geruime tijd plannen om op het terrein van het klooster een nieuwe woonwijk en een winkelcentrum bouwen. De kloosterorde ging hiermee akkoord, op voorwaarde dat de gemeente mee zou helpen aan de nieuwe huisvesting van de zusters. Als gevolg hiervan gingen de zusters op zoek gaan naar een nieuwe locatie, een zoektocht die jarenlang duurde. Een ingrijpende verhuizing, want de zusters waren immers in het Brabantse land geworteld.

Om te kunnen leven naar de Regels van Benedictus, diende de nieuwe locatie aan een uitgebreid eisenpakket te voldoen. Een stille omgeving was bijvoorbeeld een belangrijke vereiste. Het bleek dan ook niet eenvoudig een geschikte locatie te vinden. Deze werd uiteindelijk gevonden op het landgoed Johannahoeve bij Arnhem.

 

Johannahoeve
De broer van abdis Benedict Thissen, ir. Peter Thissen, is directeur van het advies- en project­managementbureau Binnen­stads­perspectief uit Deventer. Omdat de zoektocht weinig voorspoedig verliep, besloot hij zich in overleg met de zusters bezig te gaan houden met de huisvesting van de kloosterorde van zijn zus. Het landgoed Johannahoeve bij Arnhem hoort bij de Missionarissen van Mill Hill, een verzorgingstehuis voor ex-missionarissen.

Op het gebied waar de abdij zou worden gebouwd, stonden nog de restanten van de modelboerderij van Geert van Mesdag, een van de directeuren van de cacaofabriek Van Houten. Deze in 1903 gebouwde modelboerderij was een ambitieus boerenbedrijf met 86 man personeel; er werd een groot aantal gewassen verbouwd en ook hield men er vee en pluimvee. De grond was echter onvoldoende vruchtbaar en in 1917 sloot de modelboerderij. Veel panden van de boerderij zijn tijdens de Slag om Arnhem verwoest, maar enkele restanten, zoals de oorspronkelijke graansilo, zijn bewaard gebleven en verwerkt in de plannen voor de nieuwbouw van de abdij. Zo moest bijvoorbeeld een oude stal, die om bouwtechnische redenen diende te worden gesloopt, opnieuw worden opgebouwd en verwerkt in het ontwerp van de abdij.

 

Koningsoord
De 35 zusters van de trappistenorde zoeken God door te leven in afzondering en stilte en zich in leven te houden door middelen die ze zelf verbouwen en vervaardigen. Het dag­ritme verschilt nogal van het onze. De zusters staan om 4 uur in de ochtend op, besteden de dag aan handwerk en bidden (men gaat zevenmaal per dag naar de kerk) en gaan slapen zodra de zon ondergaat.

Deze levensinvulling op een en dezelfde plek vereist een onderkomen met zowel grote als kleine ruimten waarin bijvoorbeeld de mis kan worden opgedragen, men zich kan afzonderen, gasten kunnen worden ontvangen en waarin men de dagelijkse werkzaamheden kan uitvoeren. Ook diende de kerk te zijn georiënteerd op het oosten. De ruimten onderling dienden geluidsdicht te worden uitgevoerd. In samenspraak met de gemeente Arnhem en in samenwerking met landschapsarchitectenbureau Veenenbosch en Bosch uit Arnhem en architectenbureau GSG Architecten uit Apeldoorn is uiteindelijk gekomen tot een ontwerp dat aan de eisen van de kloosterorde voldoet, goed in het landschap past, en recht doet aan de historie van de plek.

“Zoals zoveel kloosters is het pand gebouwd in een carré met een binnen- en een buitenslot,” legt Thissen uit. “Om echter een pand te creëren met zowel grote als kleine ruimten, heeft men het binnenslot (het binnencarré) een graad of vijf gedraaid. Hierdoor ontstaan gevarieerde binnenruimten met verschillende afmetingen en vormen waarin o.a. een kerk is gevestigd, een koorgang langs de binnenplaats, een gastenverblijf dat strikt is gescheiden van het onderkomen van de zusters, etc. Ook het omliggende terrein is hier en daar aangepast om te voldoen aan de eisen van de kloosterorde: door de noordzijde van de weg af te sluiten, verkregen we de vereist lange oprijlaan naar het klooster en de trappistinnen krijgen een eigen begraafplaats.”

 

Grote dakpan
De ongebruikelijke vormgeving van het pand leverde een gevarieerd en speels dakvlak op. Het dak bestaat uit lange dakvlakken die door het gedraaide binnencarré uitkomen op afwijkende kopgevels. Hierdoor is de vorm van het dak feitelijk ook ‘gedraaid’: de dakgoten lopen scheef ten opzichte van de nok en er zijn afwisselend korte en lange dakvlakken. “Er is geen dakvlak hetzelfde, en er zit in het gehele dak geen enkele rechte hoek,” vertelt uitvoerder Frans Kleizen van aannemersbedrijf Kamphuis Bouwbedrijf uit Geesteren. “Iedere gevel in dit pand moet beschouwd worden als een halve kilgoot. Dat betekent dat er erg veel gezaagd dient te worden, over een totale lengte van 250 meter moesten de dakpannen worden gezaagd.”

Voor het uiterlijk van het dak wilde men een zo groot en vlak mogelijke dakpan. Daarom is gekozen voor toepassing van de Grootformaat keramische dakpan F-7 van fabrikant Nelskamp Dakpannen. Deze dakpan benadert namelijk het beeld van een traditionele romaanse pan, dat voor dit pand gewenst was. Het grote formaat was voor de verwerking praktisch, omdat men beter een grote pan kan zagen dan meerdere kleine. Nelskamp leverde ook de ventilatiepannen, vorsten, etc. – wat neerkomt op zeven verschillende typen dakpannen voor hetzelfde project. In totaal worden op dit dak zo’n 22.000 grootformaat dakpannen toegepast.

Het uiterlijk van het dak past hiermee goed bij de toegepaste bakstenen gevels, waarmee het pand aansluit bij de landelijke omgeving. Het kerkinterieur is ontworpen door een Italiaanse ontwerper. Naar verwachting zullen de zusters voorjaar 2009 naar hun nieuwe onderkomen verhuizen. Na lang zoeken en veel overleg heeft de Trappistenorde van Koningsoord dan eindelijk een nieuw onderkomen. Ook omdat de orde relatief veel jonge instroom telt, is hiermee de toekomst van de zusters gewaarborgd.

Wie overigens meer informatie wil verkrijgen over de verhuizing van de kloosterorde en de bouw van de nieuwe abdij, doet er verstandig aan de TV-gids in de gaten te houden: de KRO heeft een documentaire over de verhuizing in voorbereiding.

 

Nieuwbouw Abdij Koningsoord te Arnhem
Gedelegeerd opdrachtgever:
Binnenstadsperspectief te Deventer
Bouwkundig architect:
GSC te Apeldoorn
Landschapsarchitect:
Veenenbosch en Bosch te Arnhem
Hoofdaannemer:
BC Haafkes-Kamphuis vof
Leverancier dakpannen:
Nelskamp Dakpannen te Schermbeck (D)

Wilt u deze tekst in opgemaakte vorm lezen met foto's, klik dan deze link aan, dan ontvangt u de tekst in een PDF bestand



Deze website wordt mede mogelijk gemaakt door:

Leveranciernaam