Roofs 2006-05-14 Aangelijnd werken

In de reeks ‘Valbeveiliging in de praktijk’ wordt aan de hand van een inventarisatie dieper ingegaan op probleemsituaties. De probleemsituatie wordt geschetst waarbij met behulp van wet- en regelgeving een praktische oplossing wordt gegeven. De regelgeving kent immers veel grijze gebieden. Gezocht wordt telkens naar een praktisch uitvoerbare oplossing. In dit deel wordt aangelijnd werken aan de orde gesteld.

Peter van Houtum,

Dak-RIE-adviseur bij Gebr. Janssen B.V. te Beugen

Bij het verrichten van arbeid waarbij valgevaar bestaat, worden bij voorkeur maatregelen genomen gericht op collectieve bescherming zoals bijvoorbeeld hekwerken en leuningen. Niet altijd zullen deze voorzieningen aanwezig zijn of aangebracht (kunnen) worden (denk bijvoorbeeld aan incidentele werkzaamheden), echter, te allen tijde dient voorkomen te worden dat iemand valt. In deze situatie dienen maatregelen genomen te worden, gericht op individuele bescherming.

Eén van deze maatregelen is het gebruiken van doelmatige veiligheidsgordels met vanglijnen van voldoende sterkte, welke verbonden is aan een verankeringspunt. In deze situatie spreekt men van ‘aangelijnd werken’.

Systemen voor aangelijnd werken

In hoofdlijnen zijn er twee systemen voor aangelijnd werken, te weten:

Positioneringssysteem (fall restraint system).

Bij een positioneringssysteem wordt geheel voorkomen dat iemand kan vallen. De gebruiker kan hierbij niet over de dakrand vallen.

Valstopsysteem (fall arrest system).

Bij een valstopsysteem kan de gebruiker vallen, echter de effecten van de val op het menselijk lichaam zullen beperkt zijn tot een aanvaardbaar niveau (niet meer dan 6 kN;  er is kans op lichamelijk letsel indien de krachten op het menselijk lichaam groter zijn dan 6 kN, dit is reeds bij een vrije val van een halve meter). Het valstopsysteem maakt gebruik van schokdemping.

Beide systemen kunnen gebruik maken van een permanent lijnsysteem, maar ook uit ‘losse’ ankerpunten welke gecombineerd kunnen worden met een mobiele leeflijn. Combinaties van beide systemen worden in de praktijk gebruikt. De systemen worden gecompleteerd met een veiligheidsharnas en bevestigingsmateriaal zoals bijvoorbeeld lijnen, valdempers, valstopapparaten en veiligheidshaken.

Bij de keuze van een valstopsysteem moet het systeem afgestemd zijn op het aantal gebruikers, verder dient er rekening gehouden te worden met de afstand tot de grond en derhalve met de lengte van de lijn, de deflectie (het uittrekken) van de lijn, de lengte van het menselijk lichaam en de veiligheidsmarge. Pendulewerking mag niet voorkomen.

Met pendulewerking wordt bedoeld: de zwaai- ofwel slingerbewegingen (het penduleren) die er gemaakt worden als gevolg van een val waarbij de verbinding tussen de gebruiker en het verankeringspunt niet meer loodrecht is. Geadviseerd wordt om niet meer dan 2 meter weg te lopen van de loodlijn om de bijbehorende risico’s niet te groot te laten zijn.

Aangelijnd werken met een valstopsysteem

Vóór gebruik van het valstopsysteem moet gecontroleerd worden of het systeem nog in orde is. Dit geldt voor zowel de bevestigingspunten, het bevestigingsmateriaal als het harnas. De gebruiker dient het harnas goed (volgens gebruikersvoorschrift) aan te doen en op de juiste wijze te bevestigen. Instructie is hierbij noodzakelijk, als ook voorlichting over het gebruik en de risico’s bij aangelijnd werken. Tijdens het gebruik mogen lijnen niet over scherpe randen geleid worden, gezien het risico op kapot schuren van de lijnen.

Tijdens het gebruik is er altijd risico op vallen. Bij een val dient het systeem zijn werk te doen en de gebruiker te behoeden voor een val op de grond. Houdt er rekening mee dat de gebruiker (ernstig) gewond kan raken door de val als gevolg van de krachten die er op het lichaam komen en door het tijdens de verticale val of de pendulewerking raken van voorwerpen, het raken van het gebouw of de constructie.

Harness Suspension Trauma

Als de gebruiker na een val eenmaal ‘hangt’ in zijn gordel is er een ander dodelijk gevaar. Dit gevaar komt door orthostatische intolerantie, dit is het verschuiven van het bloedvolume in het lichaam. Bij het aangelijnd werken staat dit verschijnsel internationaal bekend onder de naam ‘Harness Suspension Trauma’.

Een persoon die gevallen is, hangt in zijn gordel met zijn benen bungelend onder zijn lichaam. In deze situatie stopt het rondpompen van het bloed in het lichaam omdat de benen niet meer bewegen en daardoor niet meer fungeren als een pomp om het bloed weer naar het hart te helpen brengen. Het hart alleen is niet in staat het bloed in deze hangende situatie rond te pompen; deze situatie wordt verergerd doordat het harnas bloedvaten afknelt. In eerste instantie zal het hart sneller gaan pompen waardoor het bloed zal ophopen in de benen; het bloed wordt echter niet teruggevoerd naar het hart waardoor deze zal vertragen en alleen nog bloed zal sturen naar de vitale organen waaronder de hersenen. Indien deze situatie langer voortduurt zal het lichaam in shock raken, vitale organen worden beschadigd en de dood zal snel volgen.

De snelheid van dit proces is per persoon verschillend; sommigen verliezen al na enkele minuten het bewustzijn, anderen houden het wat langer vol. Feit is dat de dood al kan intreden na 15-30 minuten, de tijdsduur is mede afhankelijk van de persoon zelf, de omstandigheden waar de persoon zich bevindt zoals verwondingen, bloedverlies, weersomstandigheden, de mate van afknelling door het harnas én de instructies c.q. de middelen die de persoon heeft ontvangen om zijn benen toch als spierpomp te laten fungeren.

Hulpverlening

Snel en adequaat hulp verlenen is een vereiste gezien het risico van Harness Suspension Trauma. Bij het redden moet er rekening mee gehouden worden dat de persoon die hulp nodig heeft al snel zijn bewustzijn verliest en dat hij niet kan meewerken aan zijn redding. Eenmaal uit zijn benarde positie bevrijd, wat al een hele taak is, mag de persoon niet te snel horizontaal gelegd worden vanwege het feit dat er te veel bloed ineens naar het hart zal stromen en deze het dan begeeft. De hulpverlening moet hierop bedacht zijn.

Conclusie

Aangelijnd werken vergt specialistische vaardigheden. Gebruikers dienen goed opgeleid en geïnstrueerd te zijn. Verder mag er, indien er een valrisico aanwezig is, absoluut niet alleen (solo) gewerkt mag worden en moet een tweede persoon kunnen optreden als redder. Materieel om iemand te kunnen redden dient altijd in de directe nabijheid te zijn om snel handelend te kunnen optreden. Gebruikers moeten getraind zijn in reddend handelen en op de hoogte zijn van Harness Suspension Trauma. Snelheid is noodzaak. Belangrijk is ook dat het valbeveiligingssysteem het gewicht van minimaal twee personen kan dragen.

 ■

 

Bronvermelding:

NEN-EN 355 (en): PBM tegen vallen – schokdempers

A-blad Platte daken

Arbobesluit 3.2, 3.16

Arbowet art. 15 – Bedrijfshulpverlening

 

Wilt u deze tekst in opgemaakte vorm lezen met foto's, klik dan deze link aan, dan ontvangt u de tekst in een PDF bestand. 



Deze website wordt mede mogelijk gemaakt door:

Leveranciernaam